Gedachtegoed 2

Door Marike Magré.

Inleiding

In het najaar van 2003 volgde ik de cursus ‘transpersoonlijke psychiatrie voor additieve therapeuten.’ De transpersoonlijke psychiatrie houdt zich bezig met die ervaringen die het beleven van de alledaagse werkelijkheid overschrijden. Deze ervaringen worden transpersoonlijke ervaring en genoemd. Het gaat om de vraag wanneer een dergelijke ervaring pathologisch is en wanneer natuurlijk. Deze cursus gaf mij meer zicht op de gangbare psychiatrie, zoals op persoonlijkheidsstoornissen en op onze afweermechanismen. Daarnaast werd een referentiekader aangeboden waarin we natuurlijke transpersoonlijke ervaringen, zoals de droom en het reizen in diverse werelden kunnen gaan plaatsen. Ik had met Gradus, de cursusleider, onderstaand interview.

"Wie is Gradus?"

Mijn naam is Gradus van Florestein, en ik werk al ongeveer vijfentwintig jaar als psychiater. En daarnaast heb ik sinds een jaar of achttien een centrum waarbij ik diverse activiteiten organiseer en zelf ook verschillende workshops geef. Naast mijn reguliere werk als psychiater heb ik me in de afgelopen jaren bezig gehouden met verschillende esoterische en spirituele studies.

Laat ik het chronologisch vertellen: in 1979 kwam ik in aanraking met de cursus spirituele psychotherapie van Ronald Beesly. Dit was een zesdelige cursus die ik in Engeland heb gevolgd. Omdat deze cursus me veel inzicht en verbinding met het onzichtbare heeft gebracht ontstond bij mij de behoefte om deze cursus in Nederland te gaan geven. In 1986 had ik de voorbereidingen afgerond en ik gaf het eerste deel van deze cursus in mijn centrum in Gieten. Deze cursus wordt onder de naam ‘esoterische filosofie’nog steeds door mij gegeven.

In eerste instantie was er een scheiding tussen mijn werk als psychiater en de activiteiten die ik op esoterisch gebied deed. Langzamerhand is daar, ook door de verandering in de tijdgeest, een wijziging in gekomen. Ik heb me aangesloten bij een groep psychiaters die open stond voor spiritualiteit en die opzoek was naar differentiatie tussen pathologie en gezondheid en hiervoor een nieuw referentie kader zocht en zoekt. Van hieruit ontstond de behoefte om, in de eerste plaats voor psychiaters, een cursus te geven over het verschil tussen pathologische en natuurlijke transpersoonlijke ervaringen.

De aantekeningen van deze cursus zijn samen gevat in een boek: “transpersoonlijke psychiatrie, realiteit in beweging” waarin ik een aantal concepten uit mijn eerste boek: “introductie in esoterische filosofie” heb verwerkt. Echter nu gericht op het zoeken naar criteria aan de hand waarvan we een onderscheid kunnen maken tussen pathologische en natuurlijke ervaringen.

Nou zal ik eerst omschrijven op welke ervaringen ik doel:

Ik doel op ervaringen waarbij de ander iets ziet of hoort of voelt wat de meeste andere mensen niet zien, horen of  voelen. Dat kan ook uitgebreid worden met zuiver transcendente ervaringen en mystieke ervaringen.

In feite is het ook wanneer ik een steen of iets dergelijks bij iemand houd en die voelt dat het koud word of warm…

Ja, ik kies ervoor de definitie van het woord transpersoonlijk zo ruim mogelijk te nemen, dan is het alles wat de persoon overstijgt. En dat wat je nu beschrijft overstijgt de persoon. Alles wat jij energieën noemt, wat we ook maar voelen of ervaren, wat de meeste mensen niet kunnen ervaren, dat noem ik allemaal transpersoonlijk. Dus in die zin zijn jullie als kinesiologen transpersoonlijk bezig.

In eerste instantie was het zoeken naar het onderscheid tussen pathologische processen en natuurlijke processen gericht op de reguliere therapeut, de psychiater en de klinisch psycholoog.  De transpersoonlijke psychiater heeft behoefte om, en dat doen ze ook, additieve therapieën te integreren in hun werk voor zover dat is toegestaan. Als we een dag bij elkaar zijn onderzoeken we ook, voor zo ver mogelijk, de werking van verschillende additieve therapieën. Maar voor ons is het meest belangrijk dat wij als we patiënten binnen krijgen van wie we gewoonlijk zouden zeggen: die hallucineert, of die is psychotisch of wat dan ook, handvatten hebben aan de hand waarvan we kunnen onderzoeken of de patiënt zich in een natuurlijk of een pathologisch transpersoonlijk proces bevindt.

Zo overleggen we met elkaar over deze handvatten, zodat we meer kunnen differentiëren binnen ons regulier referentiekader en proberen we zelfs dit reguliere kader uit te breiden.

"Hoe ben je er nou toegekomen om dat ook met de additieve therapeuten te gaan doen?"

Ja, nou ja die vraag kwam naar mij.

Er waren een aantal mensen, onder andere jij en Mies, die vroegen: “kun je dat niet ook doen voor ons, want misschien hebben wij wel behoefte aan meer referentiekaders of structuur, zodat we beter kunnen beoordelen of een cliënt van ons doorgestuurd moet worden naar een psychiater, reguliere hulpverlener of dat wij er zelf mee aan de slag kunnen.”

Ja, want daar hebben wij eigenlijk geen enkele informatie over, dat hele stuk zit nog nergens in onze opleidingen.

Ja, ik ben daarop ingegaan, omdat het mijn veronderstelling is dat er in de alternatieve wereld ook hulpverleners en cliënten die spiritualiteit gebruiken als vlucht, als afweer mechanisme voor hun eigen problemen. Zo hoeven ze niet naar zichzelf te kijken Mogelijk zijn er ook mensen tussen met een persoonlijkheidsstoornis, die hun transpersoonlijke ervaringen op een pathologische manier hanteren. Vandaar uit leek het me zinnig om te kijken of het in samenspraak met een groep additieve therapeuten mogelijk en zinvol zou zijn dit thema uit te wisselen en informatie te geven die aansluit bij hun behoeften en kennis.

Jij had natuurlijk ook gewoon naar een reguliere psychiater kunnen gaan om te vragen of hij je iets kon vertellen over psychiatrie en persoonlijkheidstoornissen en zo. Maar ik weet niet of dat gewerkt zou hebben, omdat ik grenzen over ga die zij niet over gaan. Dat is juist mijn zoeken: waar liggen de grenzen tussen pathologie en een natuurlijke wijze van bewust worden. Dat praat misschien voor jullie wat makkelijker omdat we deels dezelfde taal spreken.

Dus dat is ook de reden om het aan te gaan en op te zetten: om iemand handvatten te geven om onderscheid te kunnen maken: is er nu sprake van pathologie, of is er nu sprake van een transformatie proces, of hebben we bijvoorbeeld te maken met zeer sensitief iemand die gezellig met een engel zit te praten.

"Er zijn veel overlappingen, mensen die ten onrechte in de psychiatrie terechtkomen."

Ja, het gaat twee kanten op: de ene kant gaat het om de mensen die ten onrechte in de psychiatrie terechtkomen (voor zover dat kan, want het is los hiervan ontzettend moeilijk om opgenomen te worden, maar in de ambulante zorg kunnen de mensen natuurlijk wel terecht) en aan de andere kant gaat het ook om mensen die meer pathologische problemen hebben en die ten onrechte bij de additieve therapeut terechtkomen. Er kan ook sprake zijn van een mengsel daarvan, wat de alternatieve therapeut niet door heeft omdat hij of zij onvoldoende zicht heeft op persoonlijkheidsstoornissen of afweermechanismen. Zij gaan dan met zo iemand aan het jonassen, net zoals wij aan het klooien gaan met mensen van wie wij niet door hebben dat ze beter bij een additieve therapeut terecht kunnen,
"dan heb je het onder anderen ook over de shoppers, mensen die een poosje bij die, dan een poosje bij die en dan een poosje bij die onder behandeling zijn."

Ja, en als je dan niet weet dat er een persoonlijkheidsstoornis bestaat, dan kun je zelfs het idee krijgen dat je het niet goed doet, terwijl er andere dingen in het spel zijn.

O. K., dit was de reden om dit experiment aan te gaan met een aantal mensen.

"En wat komt er dan zoal aan de orde, en hoe lang duurt de cursus?"

De cursus bestaat uit vier dagen, één keer in de maand, waarbij de eerste twee dagen in principe achter elkaar zijn. Ik ben nog een beetje mee aan het zoeken of dit een handige vorm is. De eerste dag bied ik een referentie kader aan: “wat is transpersoonlijke psychiatrie, wat is het verschil tussen een pathologische transpersoonlijke ervaring en een natuurlijke transpersoonlijke ervaring”. Ik probeer op mijn manier naast het reguliere kader iets aan te bieden over de mystieke ervaring en de transpersoonlijke ervaring binnen diverse culturen om te laten zien dat een transpersoonlijke ervaring een algemeen verschijnsel is en dat bijna alles samenhangt met de manier van bewustzijnsontwikkeling.

Die bewustzijnsontwikkeling laat zich in grote lijnen indelen in drie fasen. In de eerste fase weten we nog niet dat we iemand zijn. Dit weten we allemaal, toen we klein waren konden we nog niets zeggen, we hadden nog geen besef dat we iemand waren. In de tweede fase zeggen we ‘ik’. De meeste reguliere therapieën zijn gericht op het weghalen van blokkades, op zelf actualisatie, op het zoveel mogelijk te gebruiken van onze talenten en op het tonen van ons geluk. Dus deze therapieën zijn gericht op het ‘ik’. Maar er is ook een derde fase is waarbij we ons zelf dankzij mystieke ervaringen of transpersoonlijke ervaringen overschrijden en zo in feite een beweging terug maken naar ‘ons oorspronkelijk zijn’, als ik het zo mag zeggen.

Daar heb ik het dan over in de eerste dag, om duidelijk te maken wat voor mij in mijn denksysteem en ordening natuurlijk is.

Ook staan we stil (maar dat kan ook de tweede dag) bij onze eigen transpersoonlijke ervaringen, omdat het zinnig is te kijken naar datgene wat we mee hebben gemaakt in ons leven. We gebruiken deze ervaringen, bewust of onbewust in de manier waarop we de ander benaderen.

Mijn uitgangspunt is dat onze werkelijkheid gebaseerd is op onze ervaringen, op de betekenis die we aan deze ervaringen verlenen en op de manier waarop we deze betekenissen ordenen. Ik denk dat we daarom allemaal een eigen beeld van de werkelijkheid hebben, en met dit subjectieve beeld benaderen we de anderen. Dus ook onze patiënten/cliënten.

Het is goed om ons van dit subjectieve beeld van de werkelijkheid bewust te zijn, want misschien komen we wel een cliënt tegen die helemaal niet transpersoonlijk is ingesteld, en die denkt: wat zit ze nu met mij te kletsen, ik begrijp echt niet waar ze het over heeft.

De tweede dag besteed ik aan het classificatie systeem dat wij hanteren in de reguliere psychiatrie. Maar het gaat me dan om de grote lijn in dit systeem. Er wordt vooral veel aandacht besteedt aan de persoonlijkheidsstoornissen. Deze persoonlijkheidsstoornissen worden dan ook weer in verband gebracht met de fasen van bewustzijnsontwikkeling.

Het gaat in het bijzonder over de narcistische persoonlijkheidstoornis maar ook om de borderline persoonlijkheidsstoornis en de afhankelijke persoonlijkheidsstoornis.

"Zodat je dat wat beter kan herkennen."

Ja zeker. De derde en de vierde dag kunnen we diverse dingen nog behandelen, dit wordt afgestemd op de behoefte van de groep.

Ik kan kijken naar de fasen van de psychologische ontwikkeling in de jeugd/adolescentie/volwassenheid omdat in de ene fase transpersoonlijke ervaringen natuurlijker zijn dan in de andere fase, afhankelijk van wat bij een bepaalde fase hoort.

Nou goed, zo ontwikkelt de cursus zich. Dit betekent dat de cursus een interactieve cursus is:

Ik bied een soort kapstok aan, en in samenspraak met de anderen wordt bekeken wat we de volgende keer gaan doen, wat is hun behoefte. Ik wil ook graag informatie of praktijkvoorbeelden aanhalen, dan kan ik toelichten wat ik doe. Zowel uit mijn eigen praktijk, als uit de praktijk van de cursisten. In de eerste cursus was het voor mij zo waardevol om praktijkervaringen uit te wisselen. Ik kreeg zo meer zicht op de manier waarop jullie denken en doen en op jullie vragen. Op deze manier worden de onderwerpen wat meer uitgediept en beginnen ze wat meer te leven.

Daarnaast probeer ik in de derde dag ook het andere referentie kader, dus het niet reguliere referentie kader, van transpersoonlijke ervaringen uit te breiden. Dan hebben we het over dromen, trance visioenen, de ziel, de persoonlijkheid, tussen diverse werelden kunnen reizen, dat leunt een beetje tegen het sjamanisme aan.

De vierde dag start ik met de behandeling van transpersoonlijke ervaringen. Vooral de samenwerking met zowel de additieve als de reguliere therapeuten wordt besproken. Vragen zoals: naar wie verwijs je door?, wat zijn zo de punten waar je op kan letten?. En we kunnen ook eventueel iets praktisch doen, om zo zelf ervaring te krijgen met transpersoonlijke werelden om het zo te benoemen. Zo deed ik, zoals je je zult herinneren in jullie groep, een korte structuuropstellingen, volgens de methodiek van Bert Hellinger. Ik heb net een opleiding in die werkwijze achter de rug. Ik vind dit een bijzonder verhelderende manier om aan te tonen hoe het is om in transpersoonlijk gebied, het gebied van de ziel, te werken.

Dat is heel in het kort wat in de cursus aan de orde kan komen.

Maar een van de belangrijkste aspecten voor mij is dat het een interactieve cursus is, dat de groep duidelijk maakt: dat wil ik weten, daar loop ik tegenaan en dat hebben we nodig om te werken. Het veld van de psychiatrie is zo groot, ik ga niet zo maar mijn verhaal houden, het gaat in samenspraak.

"Dus heel veel uitwisseling"

Heel veel uitwisseling, en daarnaast werk ik met mijn eigen spiritualiteit, met geleide meditaties om ook aansluiting te vinden bij dat wat nodig is voor de groep.

Dus zo in het kort.

"Je hebt nu één cursus gegeven, en wat zijn je ervaringen daarmee?"

Ik kreeg zicht op de behoefte van de therapeuten aan reguliere informatie, aan kennis over psychiatrie, persoonlijkheidsstoornissen, maar ook over: ziekte beelden, psychotische stoornissen, schizofrenie, maar ook over depressies enzovoorts. Ik heb ook de indruk dat ze ook behoefte hadden aan (wat we de derde en de vierde dag een beetje doen) een referentie kader waarin transpersoonlijke ervaringen geplaatst kunnen worden, zoals de droom en het trance visioen. De uitwisseling vond ik bijzonder waardevol, we konden veel van elkaar leren, zowel van mijn kant;: ‘O, doen jullie dat zo’, als vanaf de kant van de additieve therapeuten.

"Dat is het mooie er aan, dat we regulier en additief bij elkaar brengen."

Ja, en daar moeten we een maatschappelijk kader voor creëren, hoe moeilijk dat ook is.

"Welke mensen zoek je nu precies voor je cursus?"

Ik zoek in feite mensen, die behoefte hebben aan kennis over reguliere psychiatrie, terwijl ze zelf een additief vertrekpunt hebben. Mensen die zelf gewend zijn om transpersoonlijk te werken, bijvoorbeeld kinesiologen, en die vanuit hun behoefte zeggen: ‘wij willen iets weten over de reguliere psychiatrie, maar dat willen wij niet uit een boekje halen, we willen zoeken naar de overlap tussen regulier en additief”. Zo kunnen we een gezamenlijk referentie kader vinden waarmee we kunnen bepalen wanneer iets pathologisch is of niet.

En in de eerste plaats hoeven wij dat niet te bepalen maar is het de cliënt of patiënt die dat bepaalt, of hij ziek is of behoefte heeft aan hulp. Daarnaast hebben wij, zowel de additieve als de reguliere therapeuten onze deskundigheid en ervaring en die bieden wij de patiënt aan. Vandaar uit kijken wij ook of de hulpvraag wel voldoende bij onze deskundigheid aansluit. Misschien heeft de patiënt wel een andere soort hulp nodig. Ook in die zin hebben wij onze kennis nodig.

"Dan zoek je dus mensen die werken in een praktijk."

Ja, ik zoek mensen die werken in een praktijk, anders zou ik een cursus voor leken op moeten zetten. Ik zoek vooral additieve therapeuten. Ik zou ook een cursus op kunnen zetten voor B verpleegkundigen maar dat zou toch een andere cursus worden. Ik wil dus meer kennis brengen over psychiatrie op een transpersoonlijke manier. Niet alles is pathologisch.

"Ik dank je hartelijk voor dit interview!"

Gradus van Florestein,

Grensweg 1,
9461 TN Gieten

grens1@planet.nl
www.theschoolofnewdirections.nl

tel/fax: 0592-263212